ฝุ่น PM2.5 ในประเทศไทย: เที่ยวช่วงไหน ที่ไหน และเตรียมตัวอย่างไร

ช่วงเดือนธันวาคมถึงเมษายน ฝุ่น PM2.5 ในประเทศไทย อาจทำให้ทริปเสียไปบางส่วน โดยเฉพาะทางภาคเหนือ แต่ถ้าวางแผนสักนิด ก็ยังควบคุมสถานการณ์ได้ บทความนี้บอกว่าควรไปเมื่อไร ไปที่ไหน และเตรียมตัวอย่างไร พร้อมเครื่องมือที่ผมใช้เองระหว่างกรุงเทพฯ กับจังหวัดอื่น ๆ

ฤดูหมอกควัน: หนักที่สุดในภาคเหนือ

PM2.5 คือฝุ่นละอองขนาดเล็กมาก มีเส้นผ่านศูนย์กลางไม่เกิน 2.5 ไมโครเมตร ในประเทศไทย ค่าฝุ่นจะสูงขึ้นในฤดูแล้ง ราวเดือนธันวาคมถึงเมษายน บางปีลากยาวไปถึงพฤษภาคม

ภาคเหนือได้รับผลกระทบมากที่สุด รอบเชียงใหม่ เชียงราย และแม่ฮ่องสอน การเผาในพื้นที่เกษตรและไฟป่าจะเพิ่มขึ้นตั้งแต่เดือนกุมภาพันธ์ ข้อมูลจาก Earth Observatory ของ NASA ระบุว่าจุดความร้อนมักพุ่งสูงสุดในเดือนมีนาคม และเดือนเมษายนก็มักยังมีหมอกควันหนา การเผาไหม้ชีวมวลคาดว่าเป็นที่มาของฝุ่นละเอียดราว 70% ในเชียงใหม่ช่วงเดือนเมษายน

สภาพภูมิประเทศก็ไม่ช่วย ภูเขาที่ล้อมรอบแอ่งหุบเขาปิดกั้นการไหลเวียนของอากาศและกักหมอกควันไว้ สถานการณ์มักดีขึ้นในเดือนพฤษภาคมเมื่อฝนกลับมา สำหรับภาคเหนือ ช่วงที่ต้องระวังจึงเป็นกุมภาพันธ์ถึงเมษายน และมักหนักสุดในเดือนมีนาคม

กรุงเทพฯ ในฤดูแล้ง

กรุงเทพฯ ไม่มีไฟป่า แต่เมืองหลวงก็มีปัญหาของตัวเอง กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมระบุว่าช่วงที่หนักที่สุดคือธันวาคมถึงมีนาคม ทั้งการจราจร โรงงานอุตสาหกรรม และการเผาในพื้นที่เกษตรของจังหวัดใกล้เคียงรวมกันจนค่าฝุ่นสูง

สภาพอากาศก็มีส่วนด้วย ในฤดูแล้งจะเกิดปรากฏการณ์อุณหภูมิผกผัน ซึ่งเหมือนฝาปิดที่กดฝุ่นไว้ใกล้พื้น เดือนมกราคมและกุมภาพันธ์มักเป็นช่วงที่ค่าฝุ่นเกินมาตรฐานมากที่สุด

ที่น่าขันคือช่วงนี้ก็เป็นช่วงที่อากาศเย็นสบายที่สุดของปีด้วย

อ่านเพิ่มเติม: เที่ยวกรุงเทพฯ ช่วงไหนดี: ฤดูกาล ฝน สงกรานต์ และเทศกาลสำคัญ

อ่านค่า AQI ให้ถูกต้อง

AQI (Air Quality Index) คือดัชนีคุณภาพอากาศที่ไม่มีหน่วย คำนวณจากมลพิษหลายชนิด ข้อควรระวังคือมีสองมาตรวัดที่ใช้กันอยู่ และตัวเลขเดียวกันอาจมีความหมายต่างกัน

มาตรวัดของสหรัฐฯ (IQAir)

แอปต่างประเทศส่วนใหญ่แสดงค่า AQI แบบสหรัฐฯ: 0 ถึง 50 “ดี”, 51 ถึง 100 “ปานกลาง”, 101 ถึง 150 “ไม่ดีต่อกลุ่มเสี่ยง”, 151 ถึง 200 “ไม่ดีต่อสุขภาพ”, 201 ถึง 300 “ไม่ดีต่อสุขภาพมาก” และเกิน 300 “อันตราย”

มาตรวัดของไทย (Air4Thai)

กรมควบคุมมลพิษ (คพ.) ใช้มาตรวัดของตัวเองแบบห้าสี ได้แก่ ฟ้า เขียว เหลือง ส้ม และแดง ตั้งแต่วันที่ 1 มิถุนายน 2566 การแจ้งเตือนจะเริ่มที่ค่า PM2.5 เฉลี่ย 24 ชั่วโมง 37.5 µg/m³ และสีแดงเริ่มที่ 75.1 µg/m³ เพื่อเป็นข้อมูลอ้างอิง องค์การอนามัยโลกแนะนำไม่ให้เกิน 15 µg/m³ ในรอบ 24 ชั่วโมง นิสัยของผมคือดูค่า PM2.5 เป็น µg/m³ โดยตรง ซึ่งเข้าใจง่ายกว่าตัวดัชนี

#TheSeasonOfBreath #Thailand #TravelStory #TrueStory #MrSchaka

แอปสำหรับติดตามคุณภาพอากาศ

Air4Thai เป็นแอปทางการของกรมควบคุมมลพิษ ใช้ฟรี มีทั้งบน iPhone และ Android ตัวเลขในหน้ายิ้มคือค่าเฉลี่ย PM2.5 ใน 24 ชั่วโมงของสถานีที่ใกล้ที่สุด อัปเดตทุกชั่วโมง

IQAir AirVisual เป็นอีกแอปที่ผมมีติดโทรศัพท์ไว้ แสดงค่า AQI แบบสหรัฐฯ แผนที่ และพยากรณ์ล่วงหน้าหลายวัน สะดวกสำหรับเปรียบเทียบเมืองต่าง ๆ ก่อนจองรถบัสหรือเที่ยวบินในประเทศ

อย่าเอาตัวเลขจากแอปหนึ่งไปเทียบกับอีกแอปโดยไม่ดูว่าใช้มาตรวัดอะไร ควรดูแนวโน้มตลอดทั้งวันแทน ในกรุงเทพฯ ค่าฝุ่นมักสูงขึ้นช่วงเย็นและลดลงเล็กน้อยตอนเช้ามืด

หายใจได้สบายกว่า: ภาคใต้และเกาะต่าง ๆ

ระหว่างฤดูหมอกควันของภาคเหนือ ภาคใต้มักได้รับผลกระทบน้อยกว่ามาก เพราะมีการเผาในพื้นที่เกษตรน้อยกว่า และลมทะเลช่วยพัดพาฝุ่นให้กระจายตัว ภูเก็ต กระบี่ เกาะลันตา เกาะพะงัน และเกาะหลีเป๊ะ เป็นตัวเลือกที่ดีในช่วงกุมภาพันธ์ถึงเมษายน

แต่ก็ไม่ได้รับประกันร้อยเปอร์เซ็นต์ ภาคใต้อาจได้รับควันจากไฟป่าในอินโดนีเซีย ซึ่งมักเกิดช่วงปลายปี เช่นในเดือนตุลาคม 2558 หลายจังหวัดภาคใต้เจอหมอกควันหนาที่ลอยมาจากเกาะสุมาตรา การเช็กแอปก่อนจองจึงยังเป็นเรื่องที่ควรทำ

เคล็ดลับจาก Mr Schaka

• เลือกวันเดินทาง: ถ้าจะไปภาคเหนือ ควรเลือกช่วงพฤศจิกายนถึงมกราคม ก่อนช่วงเผาหนัก ส่วนกรุงเทพฯ ควรเผื่อความยืดหยุ่นไว้บ้างในเดือนมกราคมและกุมภาพันธ์
• สลับเส้นทาง: ช่วงกุมภาพันธ์ถึงเมษายน ให้เน้นเกาะทางใต้ และเก็บภาคเหนือไว้เที่ยวฤดูอื่น
• เช็ก AQI ทุกเช้า: ใช้เวลาสองนาทีดู Air4Thai หรือ IQAir ก่อนวางแผนแต่ละวัน
• มีแผนสำรองในร่ม: พิพิธภัณฑ์ ห้างสรรพสินค้าติดแอร์ คลาสสอนทำอาหาร หรือนวด ในกรุงเทพฯ รถไฟฟ้า BTS และ MRT ช่วยให้ไม่ต้องเดินนาน ๆ ริมถนนใหญ่
• หน้ากาก N95 หรือ FFP2: หาซื้อได้ทั่วไปตามร้าน 7-Eleven และร้านขายยา หน้ากากผ้ากรองฝุ่นละเอียดไม่ได้ เลือกแบบที่แนบกับใบหน้าพอดี
• ออกไปเที่ยวแต่เช้า: วัด ตลาด และการเดินเล่นจะดีกว่าในช่วงที่อากาศสะอาดที่สุด
• ที่พัก: ปิดหน้าต่างและเปิดแอร์ บางโรงแรมมีเครื่องฟอกอากาศให้ยืม สอบถามได้ตอนจอง
• ผู้ที่ระบบหายใจไม่แข็งแรง: ขอคำแนะนำจากแพทย์ก่อนออกเดินทาง

อ่านเพิ่มเติม: เดินทางในกรุงเทพฯ: BTS, MRT, เรือ, แท็กซี่ และ Grab

คำถามที่พบบ่อย

มลพิษที่เชียงใหม่หนักที่สุดช่วงไหน

โดยทั่วไปคือกุมภาพันธ์ถึงเมษายน และมักหนักสุดในเดือนมีนาคม อากาศมักดีขึ้นในเดือนพฤษภาคมเมื่อฝนกลับมา

ในประเทศไทยควรใช้แอปทางการตัวไหน

Air4Thai แอปฟรีของกรมควบคุมมลพิษ ส่วน IQAir AirVisual ใช้เสริมได้ดีสำหรับดูพยากรณ์และมาตรวัดแบบสหรัฐฯ

ซื้อหน้ากาก N95 หรือ FFP2 ได้ที่ไหน

ที่ร้าน 7-Eleven และร้านขายยาส่วนใหญ่ ควรเตรียมไว้หลายชิ้น เพราะหน้ากากไม่ได้ออกแบบมาให้ใส่ซ้ำหลายวันติดกัน